Bộ môn Công tác xã hội

Ngành Công tác xã hội

Ngành Công tác xã hội đã bắt đầu từ rất sớm trong lịch sử xã hội loài người. Nhưng ngành Công tác xã hội trên thế giới đã được biết đến từ đầu thế kỷ XX để giải quyết những vấn đề của xã hội trong quá trình công nghiệp hóa của các nước phương Tây. Đến giai đoạn cách mạng công nghiệp, hoạt động Công tác xã hội trở nên rất cần thiết và đã có sự tổ chức khá chặt chẽ. Gần đây, các hoạt động Công tác xã hội đã có sự tham gia chặt chẽ của các chính phủ và các tổ chức phi chính phủ. Tổ chức Lao động Thế giới (ILO) đã đưa Công tác xã hội vào nội dung của bảo đảm xã hội.  Sau khoảng 100 năm phát triển, ngành công tác xã hội hiện tại đóng vai trò không thể thay thế trong việc cung cấp các dịch vụ xã hội của các nước phát triển.  Vị thế của Nghề Công tác xã hội, cũng như của các cán bộ xã hội trong các xã hội phát triển là hết sức quan trọng đối với xã hội, gia đình và từng cá nhân.  Cán bộ xã hội có mặt trong hầu hết các lĩnh vực trong đời sống của người dân từ giáo dục, y tế đến tư pháp, hành pháp nhằm đảm bảo quyền lợi cho các công dân.

Sự hình thành và phát triển Công tác xã hội ở Việt Nam cũng không nằm ngoài quy luật hình thành và phát triển Công tác xã hội trên thế giới. Công tác xã hội ở Việt Nam được hình thành trên cơ sở tình cảm tốt đẹp giữa con người và con người. Trải qua các giai đoạn lịch sử, tinh thần nhân đạo và lòng yêu thương đồng loại luôn luôn gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của các chính sách xã hội, các luật lệ xã hội.

Tại Việt Nam, ngành Công tác xã  hội được phát triển từ cuối thập kỷ 40 nhưng đã bị lắng xuống do những vấn đề lịch sử. Vào đầu những năm 90, Tổ chức Cứu trợ trẻ em của Thụy Điển tại Việt Nam đã bắt đầu khởi xướng việc phát triển công tác xã hội thông qua việc nghiên cứu về nguồn nhân lực trong Công tác xã hội, biên soạn tài liệu về Công tác xã hội, cấp học bổng trong và ngoài nước cho những người làm việc trong lĩnh vực này và vận động Chính phủ trong việc xây dựng mã đào tạo ngành CTXH

Từ năm 2004 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành mã đào tạo ngành công tác xã hội trong hệ thống giáo dục Đại học, Cao đẳng và Trung học chuyên nghiệp. Hiện nay đã có hơn 40 trường Đại học và Cao đẳng tham gia đào tạo ngành Công tác xã hội. Ước tính hàng năm có ít nhất 1.200 người tốt nghiệp đại học và cao đẳng ngành Công tác xã hội và hàng trăm người tốt nghiệp trung cấp ngành Công tác xã hội”. Theo tiến sĩ Nguyễn Hải Hữu - nguyên Cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội thì ở nước ta hiện nay số cán bộ, nhân viên trực tiếp làm việc ở các cơ sở bảo trợ xã hội, số lao động tự do trực tiếp chăm sóc người già ở các gia đình, bệnh viện cũng lên tới gần chục nghìn người; số cộng tác viên làm công tác dân số và bảo vệ chăm sóc trẻ em ở các thôn bản lên tới 162.000 người. Trừ số cán bộ được đào tạo ở trình độ Đại học và Cao đẳng, còn lại hầu hết chưa qua đào tạo cơ bản, họ chỉ được tham gia các lớp tập huấn ngắn hạn nâng cao kỹ năng và hiểu biết về Công tác xã hội.

Năm 2009 là năm chúng ta đứng trước một viễn cảnh tươi sáng của việc phát triển Công tác xã hội tại Việt Nam thông qua việc Cục Bảo Trợ Xã hội thuộc Bộ Lao động, Thương binh, Xã hội sẽ đệ trình Chính phủ đề án phát triển ngành Công tác xã hội ở Việt Nam trong đó có việc ban hành mã nghề cho nghề Công tác xã hội. Việc Unicef và các tổ chức phi chính phủ như Cứu trợ Trẻ em, Plan, Child fund và Bộ Lao động-Thương binh-Xã hội đã ký hợp tác về hệ thống bảo vệ trẻ em trên các tỉnh thành của Việt Nam trong đó vai trò của cán bộ xã hội là hạt nhân trong hệ thống cũng như các trung tâm Công tác Xã hội được thành lập từ cấp tỉnh đến Trung ương.  Như vậy, trong một tương lai rất gần, Công tác xã hội sẽ được coi là một nghề và các cán bộ xã hội sẽ có môi trường làm việc và khẳng định vai trò quan trọng trong việc cung cấp các dịch vụ xã hội trong hệ thống của chính phủ cũng như phi chính phủ.

Từ lâu trong đào tạo và thực hành CTXH chúng ta đã đề cập đến vai trò tác nhân, xúc tác (catalyst) của công tác xã hội, của nhân viên xã hội. Thật vậy trong thực hành nghề nghiệp, nhân viên xã hội thực hiện vai trò này dưới nhiều hình thức như: tác viên phát triển cộng đồng, nhà giáo dục, người biện hộ, người tạo thuận lợi… thúc đẩy sự phát triển của cộng đồng, nhóm và cá nhân… Nhưng để trở thành tác nhân phát triển, một nghề chuyên nghiệp, ngành công tác xã hội phải khẳng định sứ mạng, vị trí, vai trò, chức năng, … của mình trong từng giai đoạn phát triển của đất nước.

Ngày nay khi bàn về ngành Công tác xã hội, nhiều nhà khoa học cho rằng Công tác xã hội vừa là một khoa học, lại vừa là một nghề chuyên môn. Năm 2000 Hiệp hội quốc tế nhân viên xã hội đã định nghĩa về CTXH  như sau:

 

“CTXH chuyên nghiệp thúc đẩy sự thay đổi xã hội, việc giải quyết vấn đề trong các mối quan hệ con người và sự tăng quyền lực và giải phóng người dân nhằm giúp cho cuộc sống của họ ngày càng thoải mái, dễ chịu. Vận dụng các lý thuyết về hành vi con người và hệ thống xã hội, CTXH can thiệp ở các điểm tương tác giữa con người và môi trường của họ. Nhân quyền và công bằng xã hội là các nguyên tắc căn bản của nghề nghiệp CTXH”.

Mô hình hóa Công tác xã hội xem tại đây

Khi đề cập đến các lĩnh vực xã hội, chúng ta liên tưởng ngay đến các lĩnh vực quan trọng trong đời sống cộng đồng như: Chính sách XH; an sinh XH; khuyết tật; sức khỏe; gia đình và phụ nữ; trẻ em và thanh niên; người cao tuổi; lĩnh vực HIV/AIDS… đó là những vấn đề luôn được các cấp, các ngành quan tâm. Để có được một XH công bằng, lành mạnh, và văn minh cần hạn chế tối đa các hành vi trái với pháp luật, mọi người luôn vì nhau, giúp đỡ lẫn nhau vượt qua khó khăn để có một cuộc sống ổn định, hạnh phúc và phát triển thì vai trò của nhân viên xã hội rất quan trọng. Trong những năm gần đây ở nước ta đã nở rộ phong trào từ thiện và hoạt động xã hội giúp đỡ hữu ích cho biết bao người dân có hoàn cảnh và số phận không may mắn. Tuy nhiên, Công tác xã hội chuyên nghiệp không phải là công tác từ thiện. Công tác xã hội chuyên nghiệp dựa trên cơ sở khoa học nhằm phát huy tiềm năng của cá nhân, nhóm xã hội và cộng đồng để họ tự giải quyết vấn đề, quan hệ bình đẳng và tôn trọng, phát triển bền vững.

Đội ngũ những người làm công tác xã hội tham gia vào các lĩnh vực rất đa dạng và phong phú như từ các cơ sở đào tạo, y tế, bộ máy quản lý nhà nước, các tổ chức giúp đỡ cá nhân - gia đình - cộng đồng, các hoạt động kinh doanh cũng như các hoạt động công nghiệp. Công tác xã hội hướng đến các đối tượng đa dạng về lứa tuổi, dân tộc, trình độ học vấn, mức sống, tôn giáo, cũng như có những năng lực cá nhân và XH khác nhau. Công tác XH ngày nay đặt trọng tâm vào tổng thể và toàn bộ con người cũng như đặt nặng vai trò của gia đình - Gia đình được xem như trường hợp, yếu tố trọng tâm trong công tác XH. Công tác xã hội xem việc vận dụng các tài nguyên cộng đồng để giúp con người là rất quan trọng. Phải thừa nhận một điều “Nhân viên xã hội – tác nhân của sự thay đổi” là một cách nhìn đúng đắn nhằm có được một xã hội công bằng về giới, về quyền con người và hơn hết là mọi người trong cộng đồng đều vì mục đích chung là phát triển một nước Việt Nam “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh”.

Trên cơ sở nhận thức được yêu cầu phát triển của Công tác xã hội trên thế giới và ở Việt Nam, trường Đại học Thăng long đã mở mã ngành đào tạo Công tác xã hội và bắt đầu đào tạo từ khóa học 2003 - 2004. Hiện nay nhà trường đã và đang đào tạo 06 khóa học về Công tác xã hội, trong đó có hai khóa học đã được tổ chức thành công. Sinh viên ra trường đã tham gia vào các lĩnh vực nghề nghiệp khác nhau và đã đáp ứng được yêu cầu của các tổ chức xã hội.

Buổi bảo vệ luận văn tốt nghiệp của một cử nhân công tác xã hội tương lai.

 

Để có kết quả đào tạo đáp ứng được yêu cầu của xã hội, các tổ chức xã hội và cá nhân, nhà trường đã xây dựng chương trình đào tạo theo tín chỉ ở các lĩnh vực rất đa dạng, cùng với cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên và thiết lập mối quan hệ với các cơ sở thực hành, các tổ chức xã hội trong và ngoài nước. Trong quá trình học, sinh viên sẽ lựa chọn chuyên môn mà mình quan tâm, yêu thích, và tham gia nghiên cứu khoa học. Để nâng cao chất lượng đào tạo, Bộ môn Công tác xã hội không ngừng đào tạo đội ngũ giảng viên, hợp tác và liên kết với viện nghiên cứu, các tổ chức xã hội.

Hiện nay, Bộ môn đã lập đề án đề nghị thành lập "Trung tâm Công tác xã hội sinh viên tình nguyện" trực thuộc trường Đại học Thăng Long. Nếu đề án được phê duyệt, Trung tâm này sẽ là môi trường để cán bộ, giảng viên và sinh viên ứng dụng những kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp một cách chủ động và tích cực. Từ đó hoạt động của Trung tâm vừa trở thành một nguồn lực hỗ trợ trực tiếp cho các sinh viên đang theo học trong nhà trường, vừa giúp nâng cao năng lực và phẩm chất nghề nghiệp, góp phần xây dựng môi trường giáo dục và đào tạo thân thiện, hiện đại và hiệu quả. Khi tham gia vào Trung tâm này, sinh viên còn được tham gia làm cộng tác viên với các tổ chức xã hội trong và ngoài nước. Đây chính là môi trường để sinh viên khẳng định nghề nghiệp, lòng yêu nghề và lựa chọn cho mình một nơi làm việc phù hợp để phát triển.

Thực hành công tác xã hội tại Trung tâm nuôi dưỡng người có công với cách mạng – Mỗ Lao, Thanh Bình.

 Sinh viên CTXH tham gia Ngày hội Công tác xã hội Thế giới tại Trường ĐH Lao động xã hội - 2008.


Tin mới

Các tin khác